موارد استعمال، عوارض جانبی، موارد منع مصرف
بخش دوم (د – ه)
منبع: نشريه تخصصي طب سنتي و مكمل درمانگر
http://www.darmangaronline.com/Fa/Default
بخش دوم (د – ه)
منبع: نشريه تخصصي طب سنتي و مكمل درمانگر
http://www.darmangaronline.com/Fa/Default
دارچين
از دارچين به عنوان ادويه و معطركننده در فرآوردههاي غذايي و دارويي استفاده ميگردد. علاوه بر آن دارچين را در درمان بياشتهايي، سوءهاضمه، نفخ، تهوع و اسهال كودكان استفاده ميكنند.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته از دارچین در درمان سوءهاضمه، نفخ و بدبویی دهان استفاده کرده و آن را مدر نیز می دانسته اند.
عوارض جانبی: گاهی واکنش های حساسیتی بر روی پوست و غشاء موکوسی ایجاد میگردد. هنگام مصرف مقادیر زیادی از دارچین یا مقادیر متوسطی از اسانس امکان ایجاد تاکی کاردی و افزایش حرکات دودی روده ای، تحریک تنفسی و تعریق از طریق تحریک مرکز وازوموتور و به دنبال آن فاز آرامش مرکزی که مشخصه آن خواب آلودگی و تضعیف است وجود دارد. اسانس دارچین محرک پوست و مخاط بوده و نبایستی به صورت خوراکی یا جلدی مصرف شود. گزارشهایی در مورد واکنش ازدیاد حساسیتی به سینام آلدئید و دیگر مواد متشکله اسانس دارچین وجود دارد.
دمگيلاس
دمگيلاس به عنوان مدر مورد مصرف قرار ميگيرد
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته از دم گیلاس به عنوان مدر و دفع کننده سنگ مجاری ادراری استفاده می شده است.
ديژيتال
به طوركلي گليكوزيدهاي قلبي ديژيتال در انواع نارسايي احتقاني قلب، فيبريلاسيون دهليزي، فلوتردهليزي، تاكيكاردي حملهاي دهليزي، شوك قلبي و ادم ناشي از CHF كاربرد درماني دارند.
موارد استعمال در طب سنتی: در منابع طب گذشته هیچ گونه گزارشی در مورد این گیاه ذکر نشده است.
عوارض جانبی: تهوع، استفراغ، بی اشتهایی و اختلالات بینایی اولین علایم مصرف بیشتر از مقادیر درمانی کاردنولیدها می باشند. ضمنا علاوه بر امکان بروز اسهال و درد شکمی، اثرات مغزی همچون سردرد، سرگیجه، ضعف، عدم تعادل، منگی و توهمات نیز رخ می دهد. شایعترین تظاهرات سمیت دیژیتال شامل اختلالات دهلیزی بطنی، دپولاریزاسیون پیشرس بطنی، ریتم دوتایی و بلوک دهلیزی بطنی درجه دوم است. در هر حال آریتمی های دهلیزی و بطنی، بلوک هدایتی قلب، معمول ترین و اولین علایم سمیت این ترکیبات می باشند
رازك
رازك به عنوان آرامبخش و خوابآور (با افزايش سرعت بهخواب رفتن و كيفيت خواب)، مسكن سردردهاي عصبي و درد مفاصل، ضدالتهاب، ضد اسپاسم، اشتهاآور و طعم دهنده خوراكي مورد استفاده قرار ميگيرد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته ایران هیچگونه گزارشی برای رازک ذکر نشده است.
عوارض جانبی: به خاطر وجود برخی از ترکیبات روغن فرار رازک نظیر میرسن و نیز حضور اسیدهای تلخ در گیاه، رازک قادر به ایجاد درماتیت تماسی، خارش پوست و همچنین آلرژی و حساسیت های تنفسی در افراد حساس می باشد. دانه های گرده رازک نیز به عنوان مسئول این آثار معرفی شده اند. عوارضی نظیر بثورات جلدی و درماتیت شدید، تهوع، سرگیجه، تب، تعریق زیاد و برخی از مشکلات تنفسی یا قلبی در صورت مصرف زیاد رازک بروز می کند. بسیاری از این آثار در کارگران جمع کننده محصول رازک دیده می شود. شیوع عوارض پوستی فوق در این کارگران یک در 30 گزارش شده است.
رازک در بیماران دچار دپرسیون، منع مصرف دارد. همچنین به خاطر آثار ضداسپاسم رازک بر روی رحم که در شرایط آزمایشگاهی تایید شده است و نیز آثار شبه استروژنی آن، بهتر است که این گیاه در کودکان، دوره های بارداری و شیردهی زنان و زنان مبتلا به سرطان پستان مصرف نشود. مصرف درازمدت رازک توصیه نمی شود.
رازيانه
از رازيانه به صورت خوراكي در درمان نفخ، سوءهاضمه و اسپاسم عضلات همچنين به عنوان خلطآور، مدر و افزايش دهنده شير استفاده ميگردد. به صورت موضعي نيز به عنوان ضدميكروب (از جمله در درمان التهاب لثه) استفاده شده است.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته رازیانه به عنوان ضدنفخ، مدر، دفع کننده سنگهای مجاری ادراری و افزایش دهنده شیر مورد استفاده قرار می گرفته است.
عوارض جانبی: رازیانه شیرین محرک و التهاب آور نبوده و نسبتا غیرسمی می باشد. فنچون موجود در رازیانه تلخ اثر محرک موضعی داشته و ممکن است در برخی افراد موجب بروز حساسیت شود. همچنین اسانس رازیانه بیش از یک میلی لیتر سبب التهاب ریه ها، اختلالات تنفسی و تشنج می شود.
موارد احتیاط: قرار گرفتن آنیزآلدئید در معرض پرتو UV سبب پیدایش اشکال دی مر (Anisoin) و پلیمر گشته و بر سمیت اسانس افزوده خواهد شد. به طرز مشابهی آنه تول موجود در اسانس تحت اثر اشعه UV دی مریزه شده و ترکیب دی آنه تول را به وجود می آورد. این ترکیب از لحاظ رابطه ساختمان فعالیت مشابه ماده استروژنیک استیل بسترول بوده و بدین علت مصرف آن در افراد حامله ممنوع است.
رزماري
از رزماري به صورت خوراكي در درمان اضطراب، سردرد، ميگرن، فشار خون، نفخ و بياشتهايي و به صورت موضعي به عنوان مسكن موضعي در درمان دردهاي عضلاني و بيماريهاي روماتيسمي استفاده ميشود. همچنين به علت عطر و طعم مناسب در صنايع آرايشي ـ بهداشتي مورد استفاده قرار ميگيرد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته از رزماری به صورت خوراکی به عنوان مدر و ضدنفخ و به صورت موضعی به عنوان ضدالتهاب و ضددرد استفاده می کرده اند.
عوارض جانبی: مصرف دارویی موضعی گیاه و یا کاربرد فرآورده های آرایشی بهداشتی حاوی رزماری در برخی از افراد حساس، گهگاه ایجاد قرمزی پوست، درماتیت، حساسیت پوستی و حساسیت نسبت به نور می نماید.
موارد احتیاط: رزماری در دوران بارداری، شیردهی و در بیماران صرعی بهتر است به کار نرود.
روبارب
داروي مسهل ملايم ميباشد ولي در دوزهاي كم به علت تانن موجود در گياه خاصيت قابض و ضد اسهال دارد. به عنوان دهان شويه از روبارب در درمان التهاب لثه و مخاط استفاده ميشود.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته از ربارب به عنوان قابض و ضداسهال (در مقادیر کم)، و در درمان بواسیر استفاده می شده است.
ريحان
از ريحان بهعنوان ضداسپاسم، ضد نفخ، اشتهاآور، آرامبخش، مدر و شيرافزا استفاده ميگردد، علاوه بر آن به عنوان سبزي و ادويه مورد مصرف دارد. از اسانس ريحان در صنايع كنسروسازي و آرايشي ـ بهداشتي استفاده مينمايند.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته از ریحان به عنوان ضدالتهاب، اشتهاآورو ضداسهال استفاده می شده است.
عوارض جانبی: در مقادیر درمانی، عوارضی از ریحان گزارش نشده است. با این وجود متیل کاویکول (استراگول) می تواند در حیوانات سرطان کبد ایجاد کند.
زالزالك
فرآوردههاي دارويي كراتاگوس در كاهش فشار خون خفيف تا متوسط و نارسايي احتقاني قلب كاربرد دارند.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته ایران از گل و برگ زالزالک استفاده خاصی به عمل نمی آمده است.
عوارض جانبی: زالزالک باعث تهوع، خستگی، تعریق و بثورات جلدی بر روی دستها می شود.
موارد احتیاط: از آن جایی که زالزالک اثرات قلبی عروقی دارد در افرادی که برای درمان فشار خون بالا و یا بیماری های قلبی تحت درمان با دارو هستند باید در صورت مصرف زالزالک مراقب باشند، هر چند تا کنون مورد خاصی گزارش نشده است.
زردچوبه
زردچوبه به عنوان صفراآور، ضدنفخ و در تسكين دردهاي روماتيسمي و نيز به عنوان ادويه به صورت خوراكي مصرف ميگردد. به صورت موضعي در درمان برخي التهابات پوستي استفاده ميشود.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته از زردچوبه به صورت خوراکی به عنوان صفراآور و درمان یرقان استفاده می شده است و به صورت موضعی در درمان داءالصدف (پسوریازیس) مورد مصرف داشته است.
زرشك
از پوست ريشه گونههاي مختلف زرشك در درمان يبوست، التهاب كبد و التهاب دهان و گلو استفاده ميگردد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته از زرشک به عنوان اشتها آور و ضدالتهاب استفاده می نموده اند.
عوارض جانبی: از عوارض جانبی شایع آن می توان گیجی، خونریزی بینی، تهوع، اسهال، استفراغ و تحریک کلیوی را نام برد.
موارد احتیاط: از مصرف این دارو طی دوران حاملگی می بایست اجتناب کرد.
زعفران
از زعفران به عنوان ماده معطر و طعمدهنده استفاده ميشود. همچنين تازه آن به عنوان آرام بخش و ضد اسپاسم مورد مصرف دارد.موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته به عنوان شادی افزا، خواب آور، مدر، مسکن، کاهش دهنده اشتها، قادعده آور، افزایش دهنده قوه باء مورد استفاده قرار می گرفته است.
عوارض جانبی: مصرف زیاد زعفران باعث خونریزی، اسهال، تهوع و سرگیجه می شود. به علاوه مصرف آن به عنوان سقط دهنده، به مرگ منجر شده و مصرف بیش از حد آن نیز مخدر محسوب می شود.
زنجبيل
از زنجبيل در درمان بيماري حركت و سوءهاضمه استفاده ميشود. همچنين بهعنوان ادويهاي مطبوع و اشتهاآور در صنايع غذايي مورد مصرف قرار ميگيرد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته زنجبیل در درمان استفراغ، سوءهاضمه و نفخ استفاده می شده است. همچنین آن را در کمک به افزایش حافظه موثر می دانسته اند.
عوارض جانبی: روغن فرار زنجبیل را فاقد اثرات تحریک کننده و حساسیت زا ذکر کرده اند ولی به هر حال احتمال بروز درماتیت در افراد بسیار حساس وجود دارد.
موارد احتیاط: مقادیر زیاد زنجبیل ممکن است با داروهای مصرفی بیماران قلبی، دیابتی و نیز داروهای ضدانعقادی تداخل ایجاد نماید. همچنین در دوره ای از حاملگی و شیردهی بهتر است از مصرف مقادیر بیش از مصرف رایج آن در رژیم غذایی پرهیز نمود.
زنيان
از زنيان به صورت خوراكي بهعنوان ضدنفخ، ضدتهوع و خلطآور و به صورت موضعي در درمان دردهاي روماتيسمي استفاده ميگردد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته از زنیان به عنوان مدر، ضدنفخ و ضد کرم استفاده می کرده اند.
زيتون
برگ زيتون داراي اثر مدر بوده و براي كاهش فشارخون مورد استفاده قرار ميگيرد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته بیشتر از روغن زیتون به عنوان ملین استفاده می نموده و آن را به خصوص برای معالجه دردهای عصبی توصیه می نموده اند ولی از مصرف برگ زیتون در منایع سنتی هیچگونه گزارشی مشاهده نمی شود.
زيره سبز
از زيره سبز در درمان نفخ و سوءهاضمه استفاده ميگردد علاوه بر آن داراي اثر مدر و زيادكننده شير ميباشد
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته زیره سبز را در درمان نفخ، سوءهاضمه موثر دانسته و برای آن اثر زیاد کننده شیر قایل بوده اند.
زيره سياه
زيره سياه داراي اثرات ضد نفخ، ضداسپاسم، ضد ميكروب و قابض بوده، در درمان اختلالات گوارشي به ويژه در قولنج نفخي كودكان و همچنين التهابات دستگاه تنفسي كاربرد دارد. مصرف عمده زيرسياه بهعنوان عطر و طعمدهنده در صنايع غذايي ميباشد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته برای زیره سیاه خواص ضدنفخ، قابض، هضم کننده غذا، مدر و اشتها آور قایل بوده اند. عوارض جانبی: مصرف مداوم و بی رویه آن موجبات پیدایش ناراحتی هایی در بدن شده و برای کبد و کلیه ها مضر است.
زيرهكوهي
زيرهكوهي داراي اثرات ضدنفخ و هضمكننده ميباشد و در درمان سوءهاضمه و نفخ كودكان به كار ميرود، همچنين در افزايش شيرمادران موثر است. از زيره كوهي به عنوان چاشني و ادويه استفاده ميشود.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب سنتی زیره سیاه در اختلالات گوارشی به عنوان ضدنفخ، اشتهاآور، رفع دلپیچه، ضداسهال و قابض کاربرد داشته است. همچنین مصرف آن را در درمان آسم مفید دانسته اند. مصرف طولانی مدت زیره کوهی یا عرق آن به عنوان لاغرکننده توصیه می شده است.
سپستان
از سپستان بهعنوان نرمكننده در درمان سرفه استفاده ميشود. همچنين باعث كاهش فشار خون شده و از موسيلاژ آن در صنايع قرصسازي مورد استفاده قرار گرفته است.موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته از سپستان به عنوان ملین، خلط آور نرم کننده (به ویژه در برطرف کردن گرفتگی صدا) استفاده می کرده اند.
سدر
از برگ سدر به عنوان شستشوي موي سر و بدن استفاده ميشود. همچنين به عنوان ضدعفونيكننده و ضدقارچ مصرف موضعي دارد. موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته از سدر جهت بهبود زخمها و شستشوی موی سر و بدن استفاده می شده است.
سنا
سنا داراي اثرات مسهلي و ملين ميباشد و از آن در درمان يبوست و به منظور تخليه روده قبل از اعمال جراحي استفاده ميشود.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته سنا به عنوان مسهل و موثر در درمان بواسیر به کار می رفته است.
عوارض جانبی: سنا ممکن است سبب ناراحتی های شکمی خفیفی مثل قولنج یا کرامپ گردد. مصرف طولانی مدت یا بیش از میزان تجویزی می تواند سبب اسهال همراه با از دست رفتن آب و الکترولیتها به ویژه پتاسیم شده و با پیشرفت آن عارضه کولون با ضعف عملکرد ایجاد شود. مشتقات آنتراکینونی ممکن است در PH اسیدی رنگ ادرار را قهوه ای مایل به زرد و در PH قلیایی، قرمز نماید. جمع شدن قابل برگشت ملانین در روده بزرگ نیز پس از مصرف مزمن سنا گزارش شده است که 5 تا 11 ماه بعد از قطع دارو رفع می گردد.
مصرف طولانی مدت یا نابجای فرآورده های سنا همراه با عوارض، کاهش پتاسیم خون و تتانی، هیپرتروفیک استئوآتروپاتی، دفع متناوب ادراری آسپارتیل گلوکزآمین، کاهش گاماگلوبین خون، کاشکسی برگشت ناپذیر و التهاب کبد بوده است.
موارد منع مصرف: حساسیت نسبت به دارو، تهوع، استفراغ یا دیگر علایم آپاندیسیت، جراحی حاد شکمی، انسداد روده ای ناشی از سفت شدن مدفوع و سایر موارد انسدادی و درد غیرمشخص شکمی.
مصرف در بارداری و شیردهی: از نظر اخطار در حاملگی، سنا جزء دسته
C می باشد و مصرف آن تنها زمانی مجاز است که نیاز آن کاملا محرز شده باشد و فواید حاصله به طور کامل بر زیان احتمالی آن بر جنین برتری داشته باشد. مشتقات آنتراکینونی در شیر مادران شیرده ترشح می گردند، اما اثر آن ها بر روی نوزادان تحت مراقبت روشن نشده است. در آمریکا مصرف سنا را برای مادران شیرده مضر نمی دانند. با این وجود در مواردی که مصرف سنا در مادران شیرده ناگزیر باشد، می بایست آن را به صورت تک دوز و تنها در یک نوبت تجویز نمود.
سنبلالطيب
سنبلالطيب داراي آثار آرامبخش، خوابآور و ضداسپاسم بوده و در درمان مواردي چون بيقراري، مشكلات عصبي براي خوابيدن، فشار عصبي و كوليكهاي گوارشي مورد استفاده قرار ميگيرد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته سنبل الطیب به عنوان آرام بخش، خواب آور و رفع کننده تشنج کاربرد داشته است.
موارد احتیاط: به علت دارا بودن اثر کاهش فعالیت CNS ممکن است باعث تقویت اثر آرام بخشی داروهای آرامبخش شود.
برعکس بسیاری از داروهای آرامبخش، اثر کاهش فعالیت CNS سنبل الطیب به وسیله الکل تقویت نمی شود. مصرف فرآورده های این گیاه در حاملگی و شیردهی مورد مطالعه قرار نگرفته و نباید در حاملگی و شیردهی مصرف شود.
سياهدانه
از سياهدانه به عنوان ضدنفخ، ضدسرفه، ضدآسم، ضدالتهاب، بيحسكننده موضعي و ضدكرم استفاده ميگردد. همچنين بهعنوان ادويه در صنايع غذايي و مصارف خانگي مورد مصرف قرار ميگيرد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب سنتی ایران این گیاه به عنوان زیادکننده شیر، ضدانگلهای روده ای، مسهل و ضدنفخ مصرف داشته است.
سير
مصرف سير سبب كاهش فشار و چربي خون ميگردد، از اين رو در بيماريهاي قلبي ـ عروقي نيز مفيد ميباشد. سير داراي اثرات ضدعفوني، متوقفكننده رشد باكتريها، ضدويروس، هضمكننده غذا، اشتهاآور، صفراآور، خلطآور، پايين آورنده قندخون و افزايش دهنده تعداد گلبولهاي سفيد خون ميباشد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گشته از سیر به عنوان مدر، قاعده آور، ضدنفخ، ضدالتهاب استفاده می کردند و مصرف آن را در درمان تنگی نفس و سرفه مزمن مفید می دانسته اند.
شاهپسند
از شاهپسند بهعنوان آرامبخش، ضداسپاسم، معرق و افزاينده شير استفاده ميشود.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته شاه پسند را در درمان برخی از بیماری های التهابی پوست به کار می بردند و برای آن اثر مدر و قاعده آور قایل بودند.
شاهتره
از شاهتره بهعنوان مدر و صفراآور استفاده ميشود و همچنين از آن به صورت موضعي در درمان برخي از بيماريهاي جلدي استفاده ميگردد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته برای شاه تره اثرات صفراآور، مدر و ضدخارش قایل بودند و همچنین مصرف آن را به عنوان دهانشویه در تسکین التهاب لثه نافع می دانسته اند.
شنبليله
دانه شنبليله داراي آثار پايينآورنده قند و كلسترول خون، ضدالتهاب، ملين، خلطآور، اشتها آور و افزاينده ترشح شير بوده و به عنوان چاشني و ادويه نيز به كار ميرود. بهعنوان يكي از منابع توليد ديوسژنين جهت تهيه هورمونها نيز ذكر گرديده است.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته شنبلیله به عنوان نرم کننده موضعی، ضدلک، ضدالتهاب، تسکین دهنده درد مفاصل، تسکین دهنده سرفه، اشتهاآور و ملین مورد مصرف قرار می گرفته است.
عوارض جانبی: بوی ناپسند دانه که مربوط به وجود ترکیبی به نام 3-هیدروکسی-4 و 5- دی متیل 2 ] 5 هیدروژن[ - فورانون می باشد، تحریکات پوستی و سردرد، تهوع و حالت آشفتگی از عوارض گیاه محسوب می شود. وجود ترکیبات کومارینی و همچنین وقفه دهنده های تریپسین و کیمتریپسین در دانه شنبلیله می تواند خطرآفرین باشد. کاهش شدید قند خون به علت مصرف زیاد گیاه گزارش شده است. به واسطه آثار تحریکی شنبلیله بر روی رحم، مصرف آن در حاملگی و شیردهی بایستی با احتیاط کامل انجام پذیرد. ضمنا به خاطر وجود ترکیبات موسیلاژی در دانه، جذب برخی از داروها در مصرف توام با شنبلیله تحت تاثیر قرار خواهد گرفت. در بیماران مصرف کننده داروهای وقفه دهنده آنزیم منوآمینواکسیداز و نیز بیماران مصرف کننده داروهای هورمونی و ضد انعقاد این گیاه بایستی با احتیاط مصرف شود.
مطالعات سم شناسی حاد در مورد عصاره الکلی دانه شنبلیله، میزان LD50 آن به صورت خوراکی در رات را 5g/kg و به صورت موضعی در خرگوش را 2g/kg اعلام نموده است. میزان LD50 برخی از ترکیبات موجود در دانه شنبلیله به صورت خوراکی و در رات به صورت زیر گزارش شده است: تریگونلین 5g/kg ، اسید نیکوتینیک 8.8g/kg ، نیکوتینامید7.4 g/kg ، کومارین 0.72g/kg
شويد
شويد در درمان سوءهاضمه، نفخ (بهويژه نفخ كودكان) و اسپاسم بهكار رفته، اثرات مسكن، محرك ترشح شير، مدر و كاهش دهندة چربي خون از آن گزارش شده است. همچنين بهعنوان طعمدهنده و معطركننده در صنايع غذايي و فرآوردههاي آرايشي ـ بهداشتي مورد استفاده قرار ميگيرند.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته از شوید در درمان نفخ، سوءهاضمه و سکسکه استفاده کرد، برای آن آثار افزاینده شیر و مسکن (به ویژه درد مفاصل) قایل بوده اند.
عوارض جانبی: گزارش شده که مصرف زیاد برگ شوید باعث بروز لکه های سیاه بر روی پوست می شود که به علت ترکیبات فورانکومارینی پیچیده آن می باشد. مصرف اسانس شوید در مقادیر معمول غیرسمی است.
شيرخشت
شيرخشت داراي اثر ملين است. مصرف آن در برونشيت مزمن توصيه شده است. شيرخشت در دهان يك خنكي مطبوع ايجاد مينمايد كه از تشنگي كاسته و رفع عطش ميكند. همچنين ادعا شدهاست كه شيرخشت بدن را در برابر خطر تشعشعات اتمي محافظت ميكند. شيرخشت بر روي زردي نوزادان بهخوبي موثر بوده و باعث كاهش «بيلي روبين» خون نوزادان ميشود.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته شیرخشت به عنوان ملین مورد استفاده قرار می گرفته است.
عوارض جانبی: هیچ عارضه جانبی خاصی با مصرف شیرخشت در بزرگسالان گزارش نشده است. در مطالعه ای که بر روی 200نوزاد دارای زردی (دارای هیپربیلی روبینمیا) انجام شده است هیچ عارضه جانبی خاصی مشاهده نشد به جز بی حالی ناشی از کمبود آب در تعدادی از نوزادان که احتمالا ناشی از اسهال اسمتیک بوده که با تغذیه شیر مادر این عارضه از بین می رفت.
موارد احتیاط: در افراد دارای اسهال و مبتلا به کمبود الکترولیت ها با احتیاط مصرف شود.
شيرينبيان
از شيرينبيان در درمان التهاب و زخم معده، همچنين بهعنوان خلطآور، ضدالتهاب، طعمدهنده و شيرينكننده استفاده ميگردد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته شیرین بیان در التیام زخم، تسکین سرفه، تسکین درد و رفع التهاب معده مورد استفاده قرار می گرفته است.
عوارض جانبی: احتباس آب و نمک و در نتیجه افزایش فشارخون عروقی و کاهش ادرار از عوارض آن است. لذا نمی تواند مورد مصرف طولانی مدت قرار گیرد و در بیماران با اختلالات قلبی عروقی و مبتلا به فشارخون باید با احتیاط مصرف گردد.
صبرزرد
عمدهترين اثر صبرزرد خاصيت مسهلي آن است كه به صورت خوراكي مصرف دارد و به صورت موضعي در جهت التيام زخمها و سوختگيها استفاده ميگردد. همچنين در فرآوردههاي آرايشي و بهداشتي بالاخص فراوردههاي ضدآفتاب نيز مورد مصرف قرار ميگيرد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته صبر زرد به عنوان مسهل و صفرابر مورد استفاده قرار می گرفته است.
عوارض جانبی: صبر زرد مسهلی قوی بوده و با افزایش حرکات دودی روده ها ممکن است باعث دردهای شکمی شود، این دارو با تحریک معده و روده ها سبب تجمع خون در اعضاء داخل لگن خاصره شده و با دوزهای بالا احتمال ایجاد نفریت، اسهال خونی و گاستریت همراه با خون ریزی دارد. مصرف طولانی آن مانند سایر مسهلهای محرک سبب اسهال آبکی همراه با دفع قابل توجهی از الکترولیت ها مخصوصا پتاسیم شده و منجر به ضعف عضلانی و کاهش وزن بدن می گردد.
موارد احتیاط: مصرف صبر زرد در بیماران مبتلا به هموروئید و بیماران با ناراحتی کلیه ممنوع می باشد، همچنین مانند سایر مسهل ها در موارد انسداد روده، دردهای شکمی، تهوع و استفراغ نباید تجویز شود. صبر زرد سبب قرمز شدن رنگ ادرار قلیایی می شود. نظر به اثرات تحریکی و مسهلی آن تجویز این دارو در زنان حامله ممنوع است. به دلیل احتمال ترشح آنتراکینونها در شیر، به هنگام شیردهی باید از مصرف آن خودداری نمود.
عروسك پشتپرده
ميوه عروسك پشتپرده به صورت خوراكي بهعنوان مدر و برگ آن به صورت موضعي بهعنوان نرمكننده پوست در درمان ناراحتيهاي پوستي مصرف ميگردد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته برگ و میوه عروسک پشت پرده را دارای اثر مدر دانسته و در درمان سنگهای مجاری ادرار و یرقان تجویز آن انجام می گرفته است.
موارد احتیاط: از خوردن میوه های نارس و برگها خودداری شود.
علفچاي
علف چاي در درمان اختلالات عصبي به ويژه افسردگي و نيز ميگرن مصرف ميشود همچنين اثرات ضداسپاسم، ضد التهاب و ضد درد از آن گزارش شده است. اين گياه بهعنوان ضدويروس ايدز مورد بررسي است و در مداواي ويروس تبخال نيز موثر است. در استعمال موضعي، علف چاي در درمان زخمها، آفتاب سوختگي و برص مورد استفاده قرار ميگيرد همچنين به عنوان ضدباكتري اثر محافظتكنندگي غذا را دارد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته علف چای به عنوان ضدافسردگی، آرام بخش، ضددرد، تب بر، مدر، ضدروماتیسم، ضدنقرس و اسپاسمهای مزمن گوارشی کاربرد داشته و همچنین ضدعفونی کننده و در درمان زخمها استفاده می شده است.
عوارض جانبی: این گیاه دارای رنگدانه قرمز رنگی است به نام هیپریسین که حساسیت به نور ایجاد می کند. در گوسفندان ممکن است تحریک منتشره پوست، از دست دادن اشتها و گاهی از دست دادن بینایی ایجاد کند. موشها بعد از دوزهای 5/0 -2/0 میلی گرم ممکن است عوارض فتودینامیک شدید و حتی کشنده نشان دهند. مصرف عصاره گیاه تا حدود mg900 هیچ گونه عارضه جانبی را در انسان ایجاد ننموده است.
موارد احتیاط: مصرف گیاه توسط حیوانات و در معرض نور قرار گرفتن آن ها، حساسیت به نور ایجاد می کند، لذا افراد حساس به نور باید با احتیاط مصرف کنند.
توصیه به بیمار: دارو دارای مزه تلخی است، لذا شکل محلول آن را باید در آب و یا آب میوه ریخته و میل نمود.
عناب
عناب به عنوان ملين و آرامبخش مصرف ميگردد همچنين در درمان آتراسكلروز، آسم و مقاومسازي دندانها در برابر پلاك و پوسيدگي مورد استفاده قرار ميگيرد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته عناب به عنوان ملین، برطرف کننده سرفه و گرفتگی صدا توصیه شده و آن را جهت برطرف کردن گرفتگی صدا و دفع تشنگی مفید دانسته اند.
فلفل سياه
از فلفلسياه بهعنوان ضدنفخ، اشتهاآور، ضدالتهاب و مسكن موضعي استفاده ميگردد و اثرات ضد ميكروبي و ضدعفوني كننده از آن گزارش گرديده است. همچنين به عنوان يك چاشني تند مصرف خوراكي دارد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته از فلفل سیاه در درمان سوءهاضمه و سرفه استفاده شده و برای آن اثرات آرامبخش و ضددرد قایل بوده اند. در استعمال خارجی به عنوان محرک موضعی برای رویش مو از آن استفاده می کرده اند.
موارد احتیاط: توصیه شده است که فلفل سیاه در مبتلایان به بیماریهای کلیوی به کار نرود.
قدومه
از قدومه عمدتا به عنوان نرمكننده سينه، برطرف كننده سرفه و ملين استفاده ميشود.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته از قدومه به عنوان خلط آور و ضدالتهاب استفاده می نموده اند.
عوارض جانبی: به دلیل احتمال حضور ترکیبات گلوکز اینولاتی در دانه قدومه، امکان بروز اختلالات تیروئیدی (به دلیل خاصیت آنتی تیروئیدی ترکیبات گلوکز اینولاتی) باید در نظر گرفته شود. در صورتی که دانه های قدومه به صورت خشک مصرف شوند امکان احتمال بروز انسداد مری وجود دارد. در مصرف مقادیر زیاد ممکن است به صورت موقتی باعث نفخ و بزرگی شکم شود و حتی خطر انسداد روده هم وجود دارد. به دلیل کاهش زمان انتقال مواد در دستگاه گوارش ممکن است در جذب سایر مواد اختلالاتی بروز کند.
موارد احتیاط: دانه های قدومه حتما باید با آب کافی مصرف شوند. در افراد مبتلا به انسداد روده نبایستی به کار رود. به دلیل احتمال دارا بودن ترکیبات گلوکز اینولاتی باید با احتیاط مصرف شود. در افراد مبتلا به اختلالات تیروئیدی (مثل گواتر) نباید به کار رود.
قرهقاط
آنتوسيانوزيدهاي قرهقاط مقوي و محافظ عروق بوده، در درمان اختلالات عروقي و بيماري غير التهابي شبكيه به كار ميروند.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته ایران هیچگونه مورد مصرفی برای این گیاه گزارش نشده است.
كاسني
ريشه كاسني مدر و تببر بوده و بهعنوان اشتها آور و صفراآور مورد مصرف قرار ميگيرد.
گل كاسني به عنوان ملين و افزاينده صفرا مورد استفاده قرار ميگيرد.
موارد استعمال در طب سنتی: (ر.ک. تک نگار گل کاسنی)
كاسني (گل)
گل کاسنی به عنوان ملین و افزاینده صفرا مورد استفاده قرار می گیرد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته از گلهای کاسنی به عنوان مقوی کبد، تب بر، معرق، صفراآور و مدر استفاده می شده است.
كاكل ذرت
بهعنوان مدر مورد استفاده قرار ميگيرد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته ایران هیچ گونه مصرفی از کاکل ذرت گزارش نگردیده است.
عوارض جانبی و سمیت: واکنشهای آلرژیک شامل درماتیت تماسی، کهیر برای کاکل ذرت، دانه گرده آن و برای نشاسته مشتق از کاکل ذرت مستند است. سمیت بخش نامحلول در متانول عصاره آبی کاکل ذرت گزارش شده است که در خرگوشها پایین است. دوز موثر داخل وریدی جهت فعالیت مدری 1.5mg/kg وزن بدن در خرگوشها مشخص شده در مقایسه با دوز کشنده داخل وریدی که 250mg/kg می باشد. کاکل ذرت حاوی یک ماده سمی ناشناخته است که در لیست مواد قادر به ایجاد ترکیبات سیانوزنیک قرار دارد. در هر صورت از مصرف زیاده از حد کاکل ذرت باید خودداری شود.
موارد منع مصرف و احتیاط: کاکل ذرت ممکن است در افراد مستعد ایجاد واکنش آلرژیک کند. دوزهای بسیار زیاد کاکل ذرت ممکن است با درمان دارویی، جهت کاهش قند خون (فعالیت کاهش دهنده قند خون آن به صورت درون تنی مستند است) یا در درمان افزایش یا کاهش فشارخون تداخل کند (فعالیت کاهش دهنده فشارخون آن به صورت درون تنی گزارش شده است) و مصرف طولانی مدت کاکل ذرت به علت فعالیت مدری ممکن است باعث هیپوکالمی شود.
مصرف در بارداری و شیردهی: تحریک انقباضات رحم در خرگوشها توسط کاکل ذرت مستند است. بنابراین نباید هنگام بارداری و شیردهی تجویز کرد.
كاكوتي
كاكوتي داراي اثرات ضدميكروبي و ضدعفوني كننده بوده و به صورت بخور در اختلالات مجاري تنفسي و رفع علائم سرماخوردگي مصرف ميشود. همچنين به عنوان ضداسپاسم در ناراحتيهاي گوارشي مصرف ميگردد. به علاوه اثرات ضدقارچي براي آن نيز گزارش شده است.
موارد استعمال در طب سنتی: از کاکوتی به عنوان داروی ضدنفخ، ضداسهال، خلط آور و ضدسرفه و التهاب دستگاه تنفسی استفاده می گردیده است.
احتیاط: به علت وجود پولگون زیاد در اسانس گیاه از مصرف زیاد گیاه بایستی خودداری نمود.
كتان
دانه كتان به صورت خوراكي به عنوان ملين، موثر در درمان ديورتيكوليت و سندرم كولون تحريكپذير و ضدسرفه مصرف ميشود، همچنين به صورت موضعي در رفع تحريكات جلدي و التهابات پوستي نظير اگزما مصرف ميشود.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته از کتان در درمان برخی از بیماری های پوستی و نیز سرفه، ضدالتهاب، موثر در درمان زخم معده و زخم روده و التهاب مثانه استفاده می کرده اند.
موارد احتیاط: دانه کتان در موارد انسداد روده نبایستی مصرف شود. به علاوه در موقع استفاده بایستی با مقدار کافی آب مصرف گردد. همچنین به خاطر وجود مقادیری از گلیکوزیدهای سیانوژن در دانه گیاه نبایستی در مقادیر زیاد مصرف شود. لازم به ذکر است که مصرف دوزهای تا 300 گرم از دانه کتان هیچ گونه علایم مسمومیتی ایجاد ننموده است. از مصرف دانه های نارس کتان نیز بایستی اجتناب نمود، زیرا باعث بروز مسمومیت می شود. موسیلاژ موجود در دانه گیاه نیز ممکن است بر روی جذب سایر داروهای مصرف شده توسط بیمار تاثیر گذارد.
كتيرا
كتيرا ممكن است به فراوردههاي دارويي كمكننده وزن بدن و يا به عنوان ملينهاي افزاينده حجم به فرآوردههايي دارويي ضديبوست اضافه شود. همچنين به عنوان نرمكننده و تسكين دهنده در فرآوردههاي آرايشي ـ بهداشتي و بهعنوان سوسپانسيون كننده و امولسيون كننده و به هم چسباننده در صنايع دارويي مورد مصرف قرار ميگيرد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته کتیرا جهت مداوای سرفه، برطرف کردن گرفتگی و خشونت صدا توصیه می شده است. افزون بر این مالیدن آن را بر روی مو مانع شقه شدن آن می دانسته اند.
كدو
كدو امروزه در درمان اختلالات دفع و تكرر ادرار ناشي از مثانه تحريكپذير و بزرگي خوشخيم پروستات مصرف ميشود.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته برای کدو خاصیت مسکن سرفه، برطرف کننده گرفتگی صدا و ملین قایل بوده اند. افزون بر این به صورت موضعی از آن جهت برطرف کردن التهاب بافتها استفاده می کرده اند.
كرچك
روغن كرچك به عنوان مسهل، به ويژه در درمان مسموميت غذايي و جهت تخليه روده قبل از معاينه راست روده يا عكس برداري با اشعه ايكس از دستگاه گوارش بهكار ميرود. از ديگر مصارف روغن كرچك كاربرد آن به عنوان برطرف كننده سوزش چشمي، آرامكننده تحريكات به علت اجسام خارجي در چشم و به صورت موضعي به عنوان نرمكننده ميباشد. افزون بر اين روغن كرچك در ساختن رژلب، فرآوردههاي آرايشي مو، پمادها، قطرههاي چشمي، كرمها، لوسيونها، صابونهاي شفاف، پايههاي شيافها و كلودين كشسان بهكار رفته، درتهيه اسيد اندسيلنيك، سورفاكتانتهاي غيريوني و روانسازها مصرف دارد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته از روغن کرچک به صورت خوراکی به عنوان مسهل قوی و به صورت موضعی در ترکیب برخی از داروهای جلدی استفاده می نموده اند.
عوارض جانبی و موارد احتیاط: مصرف خوراکی روغن کرچک به خصوص در دوزهای زیاد ممکن است سبب تهوع، استفراغ، قولنج و اسهال شدید شود. بلعیدن 5 دانه کرچک در اطفال و 20 دانه در بزرگسالان به دلیل دارا بودن پروتئین سمی ریسین، کشنده می باشد.
گزارشهایی از واکنشهای حساسیتی به هنگام لمس دانه های کرچک وجود دارد. روغن کرچک جذب ترکیبهای ضد کرم محلول در روغن (مانند فرآورده های سرخس نر) را تسهیل نموده و از این رو نبایستی همراه با آنها مصرف گردد.
در صورتی که از روغن کرچک در درمان یبوست استفاده شود نبایستی بیش از یک نوبت در هر چند هفته مصرف شود.
موارد منع مصرف: هنگامی که انسداد روده ای، تهوع، استفراغ و دردهای زیرشکمی وجود دارد، نبایستی روغن کرچک تجویز شود.
مصرف در بارداری: روغن کرچک از نظر مصرف در حاملگی جز دسته X می باشد و مصرف آن در این زمان به علت ایجاد پرخونی در منطقه لگن که ممکن ا ست باعث شروع واکنشهای تحریکی رحم شود؛ ممنوع است.
كرفس
از كرفس به عنوان آرامبخش، ضدعفونت ادراري و در آرتريت رماتوئيد به عنوان داروي ضد التهاب استفاده ميشود.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته به عنوان مدر و ضدنفخ مورد استفاده قرار می گرفته است.
كنجد
از روغن كنجد به عنوان ملين، كاهنده قند خون، التيام دهنده و نرمكننده پوست استفاده ميگردد. همچنين بهعنوان يك حلال و پايه روغني در صنايع دارويي و آرايشي ـ بهداشتي مورد مصرف قرار ميگيرد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته از کنجد و روغن آن در درمان یبوست، تنگی نفس استفاده می کرده و برای آن اثر التیام دهنده، آرام بخش و مدر قایل بوده اند.
كندر
كندر بهصورت موضعي بهعنوان ضدالتهاب بهكار رفته و بهعنوان ماده معطر در صنايع آرايشي ـ بهداشتي و همچنين در مصارف خانگي به عنوان خوشبوكننده هوا مورد استفاده قرار ميگيرد.
موارد استعمال در طب سنتی: در طب گذشته برای کندر اثر تقویت کننده حافظه قایل بوده و به عنوان ضدالتهاب مورد استفاده قرار می گرفته است.
موارد احتیاط: تا کنو
|
امتیاز مطلب : 28
|
تعداد امتیازدهندگان : 8
|
مجموع امتیاز : 8
















