سابقۀ تاریخی
به‌نظر می‌رسد منشأ عدس از كشورهای شرق مدیترانه مثل آسیای صغیر، یونان و مصر باشد كه از آنجا به‌طرف هند گسترش یافته است. كشت آن بعدها در اروپا، آفریقا و آمریكا رواج یافته است. كشورهای عمدۀ تولیدكنندۀ عدس در دنیا عبارت‌اند از: هندوستان، تركیه، سوریه، پاكستان، اسپانیا و بنگلادش. در ایران كشت عدس بیشتر به استان‌های شمال غربی و غرب كشور اختصاص یافته است.

خواص دارویی
عدس از ‌نظر طب قدیم ایران، معتدل و خشك است و مانند دیگر گیاهان پوست و دانۀ آن دارای اثرات متضاد یكدیگر می‌باشد؛ یعنی پوست عدس گرم و خود عدس قابض است‌؛ به‌عبارت دیگر، پوست آن ملین و مغز آن ضداسهال می‌باشد‌.
عدس یك غذای كامل است و انرژی لازم را برای كارهای بدنی برای انسان تأمین می‌كند‌، خطر ابتلا به مشکلات قلبی‌عروقی را کاهش می‌دهد، سرشار از فیبر است و فیبرهای محلول در آب موجود در عدس می‌تواند شما را از گزند بیماری‌های قلبی‌عروقی در امان نگه دارد؛ چراکه این فیبرها به کنترل میزان کلسترول خون کمک می‌کنند. منیزیم موجود در عدس برای رشد بافت استخوان‌ها و ساخت پروتئین، پیشگیری از گرفتگی عضلات، سلامت دندان‌ها و عملکرد سیستم ایمنی بدن لازم است. این مادۀ معدنی نقش مهمی در متابولیسم انرژی و انتقال واکنش‌های عصبی برعهده دارد.
منبع فوق‌العادۀ فولات است که در ساخت همۀ‌ سلول‌های بدن به‌خصوص گلبول‌های قرمز شرکت این مادۀ‌ غذایی تأمین‌کنندۀ‌ خوب پروتئین‌های گیاهی نیز است. برای همین برای گیاه‌خوارانی که به‌اصطلاح لب به گوشت نمی‌زنند، منبع خوبی برای تأمین پروتئین محسوب می‌شود.

عدس دارای خواص زیر است:
1. عدس زیاد‌كنندۀ ترشحات شیر است و مادران شیرده حتماً باید از آن استفاده كنند‌.
2. عدس را دم كنید و روی پوست ملتهب بگذارید، التهاب را برطرف می‌كند.
3. برای درمان زخم‌های دهان، گلو و دیفتری عدس را پخته و آب آن را غرغره كنید.
4. برای تقویت معده و برطرف كردن گاز معده عدس پخته را با سركه بخورید.
5. آش عدس با روغن بادام برای دوران نقاهت بهترین غذاست.
6. پماد در عدس با سركه برای ترك دست و پا كه به‌علت سرما عارض شده سودمند است.
7. عدس را می‌توان به‌عنوان مسهل هم مصرف كرد چون دارای لعاب زیادی است كه در درمان ناراحتی‌های روده نیز موثر است‌.
8. عدس پخته را به‌عنوان مرهم برای زخم هم می‌توان بكار برد.

مضرات
عدس با تمام مزایایی كه دارد نباید زیاد مصرف شود و در خوردن آن اسراف گردد زیرا اولا دیر هضم است و تولید نفخ می‌كند ثانیا قابض است و جریان خون را در رگ‌ها آهسته می‌كند. البته می‌توان برای جلوگیری از این عوارض عدس را با روغن كنجد و یا روغن بادام و با سركه خورد. ضمنا عدس به‌علت داشتن میكروپروتئین برای افرادی كه ناراحتی كلیه مخصوصا تقویت كلیه دارند زیان‌بخش است.

عدس در قرآن
و آن زمان را كه گفتید: ای موسی، ما بر یك نوع طعام نتوانیم ساخت از پروردگارت بخواه تا برای ما از آنچه از زمین می‌روید چون سبزی، خیار، سیر، عدس و پیاز برویاند. موسی گفت: آیا می‌خواهید آنچه را كه برتر است به آنچه فروتر است بدل كنید؛ به شهری باز گردید كه در آن جا هر چه خواهید به شما دهند. مقرر شد بر آنها خواری و بیچارگی و خشم خدا را بر خود هموار ساختند و این بدان سبب بود كه به آیات خدا كافر شدند و پیامبران را به ناحق كشتند و نافرمانی كردند و تجاوز ورزیدند. (بقره/ 61)

عدس در روایات
در گنجینه احادیث پزشکی ائمه اطهار(ع) هم از عدس به نیکی یاد شده است. در روایتی آمده است که مردی از قساوت دل به پیامبر (ص) شکایت کرد. رسول خدا دستور خوردن عدس را به او فرمود. و در روایتی دیگر از رسول خدا (ص) وارد شده که: «پیامبر از قساوت دل‌های قوم خود به خدا شکایت نمود. خدا امر کرد عدس بخورند، چون عدس دل را نرم، اشک چشم را جاری و تکبر را می‌برد و آن غذای نیکان است» امیرالمؤمنین علی(ع) هم فرموده‌اند: خوردن عدس  قلب  را نازک؛ رقّت و آمدن اشک را سرعت مى‏بخشد.
در همین راستا امام رضا(ع) به نقل از پدرانش از رسول خدا(ص) فرمود: «علیکم بالعدس، فأنه مُبارک، مقدس، یَرِق القلب و یکثر الدمعۀ و قد مبارک فیه سبعون نبیاً آخرهم عیسی بن مریم»؛ بر شما باد عدس، زیرا که مبارک و مقدس است، دل را نرم و اشک چشم را زیاد می نماید، هفتاد پیغمبر او را مبارک گردانیده‌اند که آخر آنها عیسی‌بن‌مریم است. کارشناسان عدس را از لحاظ خاصیت با گوشت برابر می‌دانند و آن را تقویت کنندۀ معده و حافظه دانسته و جوشانده آن را ضدعفونی کننده برشمرده‌اند ومعتقدند که عدس پخته با سرکه مقوی معده بوده و آب آن سینه را نرم و سرفه را از بین می‌برد.

امام رضا(ع) درباره خواص درمانی عدس فرمود: اگر بدنت در اثر نوره حمام سوخت، عدس پوست کنده را آرد کن و با گلاب و سرکه درآمیز و به محل زخم شده بکش که به اذن خداوند متعال خوب خواهد شد. در حدیثی دیگر آمده است که سویق عدس تشنگى را زایل مى‏کند و معده را قوت مى‏دهد و صفرا را فرو مى‏نشاند و معده را پاک مى‏کند و هفتاد درد را دواست و هیجان خون و حرارت را برطرف مى‏کند.          
امام صادق(ع): «در حالی که پیامبر خدا درجای نما زخویش نشسته بود، مردی از انصار به نام عبدالله بن تیهان نزد ایشان آمد و گفت: ای پیامبر خدا! من بسیار در محضر تو می‌نشینم و بسیار از تو می‌شنوم؛ اما نه دلم  نازک می‌شود و نه اشکم فرو می‌ریزد.»
پیامبر به او فرمود: «ای پسر تیهان! بر تو باد عدس آن را بخور؛ چرا که دل را نازک می‌کند و اشک را شتاب می‌دهد و هفتاد پیامبر دوام سودمندی آن را از خداوند خواسته‌اند.